So sánh Canada và Úc Đại Lợi và bài học cần thiết cho Việt Nam

                           Người dân vùng lũ lụt - Hình Internet.

LS Đào Tăng Dực

www.daotangduc.blogspot.com

Khi nhìn bản đồ thế giới và duyệt xét lịch sử hình thành, chúng ta nhận thấy có

rất nhiều điểm tương đồng giữa Canada và Úc Đại Lợi.

I. Cả hai đều là:

1. Cựu thuộc địa của Đế quốc Anh

2. Lập quốc cũng thời gian tương tự vào cuối thế kỷ 19.

3. Cùng theo thể chế quân chủ lập hiến (constitutional monarchy)

4. Cùng theo mô hình chính trị dân chủ quốc hội chế (parliamentary

democracy)

5. Cùng có quốc vương là Vua Charles III trị vì như là biểu tượng.

6. Cùng theo chế độ Liên Bang với nhiều quyền hiến định cho các tiểu bang

(Úc) và tỉnh bang (Canada)

7. Cả hai đều có lãnh thổ rộng lớn nhưng dân số thưa thớt

8. Cả hai đều có tài nguyên khoáng sản dồi dào bật nhất thế giới

9. Cả hai đều là những nước phát triển hàng đầu thế giới với lợi tức đổ đầu

người rất cao. GDP đầu người năm 2025: Úc khoảng $62.559 – 64.407

USD, Canada khoảng $44.846 – 55.890 USD. Úc hiện cao hơn Canada.

10. Đều là những quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc vào xuất cảng khoáng

sản và nông sản cho thế giới.

11. Đều có bảo hiểm y tế hoàn vũ (Universal medicare) chăm sóc sứ khỏe

của người dân miễn phí

12. Khác biệt giàu nghèo trong xã hội tương đối thấp

13. Được ca tụng như những quốc gia trù phú và đáng sống nhất trên hoàn vũ

14. Cả hai đều có mức độ di dân từ bên ngoài rất đông, sự phát triển kinh tế

lệ thuộc một phần quan trọng vào lượng di dân và đều chủ trương xã hội

đa văn hóa (multiculturalism).

15. Trên phương diện quốc phòng Canada thuộc NATO và Úc thuộc

AUKUS, đều có điểm tựa là Hoa Kỳ.

II. Tuy nhiên giữa 2 quốc gia này vẫn có nhiều khác biết đáng chú ý:

a. Tuy cả 2 quốc gia đều là dân chủ đa nguyên, đa đảng và có 2 đảng chính

thay nhau cầm quyền, nhưng tại Úc thì Đảng Tự Do (Liberal party) đại

diện cho khuynh hướng bảo thủ và đảng Lao Động (Labour party) đại

diện cho khuynh hướng cấp tiến thì tại Canada Đảng Tự Do (Liberal

party) lại đại diện cho khuynh hướng cấp tiến và đảng Bảo Thủ

(Conservative party) đại diện cho khuynh hướng cùng tên của mình.

b. Các đơn vị tranh cử quốc hội liên bang tại Úc gọi tên là “electorate” và

tại Canada gọi tên là “Riding”

c. Nhiệm kỳ quốc hội tại Úc là 3 năm và tại Canda dài hơn là 5 năm

d. Tại Úc thì Thủ tướng phải là một dân biểu hạ viện mới nắm giữ được

chức vụ này. Tại Canada thì một người không phải dân biểu cũng có thể

được bổ nhiệm chức Thủ Tướng, nhưng theo truyền thống thì thông

thượng là dân biểu hạ viện quốc hội. Một thượng nghị sĩ trên nguyên tắc

cũng có thể giữ chức vụ này, nhưng rất hiếm hoi và nếu có thì phải từ

chức thượng nghị sĩ và tìm một ghế trong hạ viện.

e. Bầu cử tại Úc thì theo phương thức “đại diện theo tỷ lệ” (proportional

representation) tức rất nhạy cảm với tỷ lệ ủng hộ trong cử tri đoàn. Bầu

cử tại Canada thì theo phương thức “ngựa chạy về nhất” (first past the

post) ít nhạy cảm hơn với tỷ lệ ủng hộ trong cử tri đoàn và chỉ cần đa số

tương đối là thắng cử.

f. Nền kinh tế Canada lệ thuộc rất nặng vào nền kinh tế Hoa Kỳ, chính vì

thế chính khách thuế quan mới của chính quyền TT Trump gây thiệt hại

rất nhiều cho kinh tế Canada. Trong khi đó nền kinh tế Úc lệ thuộc tương

đối nhiều vào nền kinh tế Trung Quốc. Tuy nhiên ớ mức độ vừa phải và

từ lâu Úc đã đa diện hóa sách lược ngoại thương để ít lệ thuộc hơn vào

một thị trường. Thị trường Hoa Kỳ đối với Úc cũng rất quan trọng nhưng

không phải quá mức.

g. Cũng vì đa dạng hóa thị trường ngoại thương sớm hơn nên sự thịnh

vượng của Úc được bảo đảm hơn và GDP đầu người của Úc bây giờ cao

hơn Canada.

III. Các bài học cần thiết trong thế giới đương đại:

(1) Một quốc gia muốn duy trì mức độ phát triển cần phóng khoáng hơn

về chính sách di dân để duy trì dân số và lực lượng lao động. Nhật

Bản quá bảo thủ trên phương diện này nên kinh tế bị suy thoái nhiều

thập niên khó cứu vãn nổi.

(2) Một quốc gia muốn phát triển kinh tế lâu dài, cần khuyến khích và

nuôi dưỡng thị trường nội địa lẫn thị trường xuất khẩu. Hoa Kỳ và Ấn

Độ là hai quốc gia có thị trường nội địa mạnh mẽ nên ít bị khủng

hoảng khi có những biến động quốc tế. Trong khi đó Trung Quốc,

Nhật Bản, Việt Nam… vì lệ thuộc quá nhiều vào thị trường xuất khẩu

sẽ bị nặng nề hơn khi có những biến động quốc tế.

(3) Luôn chú trọng đến công tác đa dạng hóa thị trường, giảm sự lệ thuộc

vào một vài thị trường duy nhất để tránh các áp lực chính trị đến từ

những quốc gia có tham vọng bá quyền.

(4) Riêng Việt Nam, vì quan điểm “kinh tế thị trường” nhưng “định

hướng xã hội chủ nghĩa” và chủ trương “doanh nghiệp nhà nước” là

lực lượng chủ đạo, nên nền kinh tế tư nhân nội địa kém phát triển. Thị

trường nội địa vì thế kém mãi lực nên rất khó phát triển. Hiến pháp

2013 quá lỗi thời và giáo điều trên phương diện này, cần phải tu chính

để bắt kịp đà tiến của một thế giới cạnh tranh khốc liệt.

(5) Về thể chế dân chủ: Canada và Úc đều có hệ thống dân chủ nghị viện

ổn định, tạo môi trường minh bạch cho kinh tế phát triển. Việt Nam

muốn hội nhập sâu hơn cần cải cách thể chế, thực thi dân chủ đa đảng,

khuyến khích cạnh tranh công bằng, giảm vai trò độc quyền của doanh

nghiệp nhà nước.

(6) Về giáo dục và nhân lực: Cả Canada và Úc đều coi giáo dục là nền

tảng phát triển, đồng thời biến nó thành ngành kinh tế. Việt Nam cần

chú trọng giữ chân nhân tài trong nước và thu hút chuyên gia quốc tế.

(7) Về sách lược năng lượng: Bài học từ Úc và Canada cho thấy một nền

kinh tế dựa vào tài nguyên phải sớm đầu tư vào năng lượng sạch để

bảo đảm phát triển bền vững.